Mất Răng Bao Lâu Thì Bị Tiêu Xương Hàm?

Nguồn ảnh: internet

“Mất răng bao lâu thì tiêu xương?” là câu hỏi rất nhiều bệnh nhân đặt ra sau khi nhổ răng hoặc mất răng do sâu răng, viêm nha chu và chấn thương.

Nhiều người nghĩ rằng phải mất vài năm xương hàm mới bắt đầu tiêu. Thực tế, quá trình thay đổi xương đã bắt đầu ngay sau khi răng được lấy khỏi ổ, dù trong những tuần đầu bệnh nhân gần như không thể tự nhận biết.

Những thay đổi mạnh nhất thường diễn ra trong 3–6 tháng đầu sau mất răng, sau đó xương vẫn có thể tiếp tục giảm dần trong nhiều năm. Các tổng quan hệ thống cho thấy sau khoảng 6 tháng, xương ổ răng có thể giảm đáng kể về chiều rộng và một phần chiều cao.

Mất răng bao lâu thì bắt đầu tiêu xương?

Câu trả lời ngắn gọn là:

Xương ổ răng bắt đầu thay đổi gần như ngay sau khi mất răng, không phải đợi đến vài tháng hoặc vài năm sau.

Sau khi răng được nhổ, cơ thể bắt đầu quá trình lành thương:

1. Ổ răng được lấp đầy bởi cục máu đông.
2. Mô hạt và mô liên kết dần hình thành.
3. Xương non bắt đầu phát triển trong ổ răng.
4. Đồng thời, thành xương bên ngoài ổ răng bị tái cấu trúc và giảm thể tích.

Nói cách khác, ổ răng đang lành lại nhưng đường viền xương hàm không giữ nguyên như trước. Xương thường trở nên thấp hơn và đặc biệt là hẹp hơn.

Đây là một quá trình sinh học tự nhiên sau mất răng, không nhất thiết là do bác sĩ nhổ răng sai kỹ thuật.

Giai đoạn nào xương tiêu nhanh nhất?

Các nghiên cứu cho thấy thay đổi xương diễn ra nhanh nhất trong vài tháng đầu.

Trong những tuần đầu

Ổ răng bắt đầu lành, nhưng phần xương mỏng phía ngoài, đặc biệt là bản xương phía má, có thể bị tái hấp thu tương đối nhanh.

Bệnh nhân thường chưa nhận thấy gì vì nướu đã khép lại và vùng nhổ răng có vẻ như đã lành.

Trong 2–3 tháng đầu

Đây là giai đoạn xảy ra nhiều thay đổi rõ rệt về chiều rộng của sống hàm. Một số nghiên cứu ghi nhận sự thu hẹp đáng kể của sống xương ngay trong những tháng đầu sau nhổ răng.

Trong 3–6 tháng đầu

Đây thường là giai đoạn tiêu xương mạnh nhất.

Một tổng quan hệ thống kinh điển ghi nhận:

• Chiều rộng sống hàm có thể giảm khoảng 32% sau 3 tháng.
• Sau 6–7 tháng, mức giảm chiều rộng được báo cáo trong khoảng 29–63%.
• Chiều cao xương có thể giảm khoảng 11–22% sau 6 tháng.

Một tổng quan hệ thống sau đó ước tính mức giảm trung bình tại vùng không phải răng hàm khoảng:

• 2,73 mm theo chiều ngang.
• 1,71 mm tại mặt ngoài.
• 1,44 mm tại mặt trong.

Những con số này là giá trị trung bình từ nhiều nghiên cứu, không phải bệnh nhân nào cũng mất xương giống nhau.

Sau 6–12 tháng

Tốc độ tiêu xương thường chậm lại so với những tháng đầu, nhưng không dừng hoàn toàn. Sống hàm có thể tiếp tục thu hẹp, nhất là khi vùng mất răng không được phục hồi trong thời gian dài.

Trong năm đầu, một số tài liệu ghi nhận chiều rộng sống hàm có thể giảm tới khoảng một nửa ở một số vùng.

Sau nhiều năm

Ở người mất răng lâu năm, sống hàm có thể trở nên:

• Thấp hơn.
• Mỏng hơn.
• Lõm vào phía trong.
• Gần xoang hàm hoặc dây thần kinh hơn.
• Khó đặt Implant đúng vị trí hơn.

Mức tiêu xương lâu dài khác nhau rất nhiều giữa từng người. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào số năm mất răng để kết luận còn đủ xương hay không.

Vì sao mất răng lại làm xương hàm bị tiêu?

Xương hàm không phải một cấu trúc đứng yên. Nó luôn được tái tạo dựa trên hoạt động sinh học và lực tác động.

Khi răng còn tồn tại, lực ăn nhai được truyền từ thân răng qua chân răng xuống xương và dây chằng nha chu. Sau khi mất răng:

• Chân răng không còn.
• Dây chằng nha chu biến mất.
• Vùng xương ổ răng không còn được duy trì theo cách cũ.
• Cơ thể tái cấu trúc phần xương không còn cần thiết để nâng đỡ chân răng.

Đặc biệt, bản xương phía ngoài thường mỏng và chứa nhiều loại xương phụ thuộc vào sự hiện diện của răng. Vì vậy, phần này dễ giảm thể tích hơn sau nhổ răng. Các nghiên cứu sinh học và lâm sàng đều ghi nhận mất xương theo chiều ngang thường lớn hơn mất xương theo chiều cao.

Có phải ai mất răng cũng tiêu xương giống nhau?

Không.

Mức độ tiêu xương sau mất răng phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

• Vị trí răng mất.
• Độ dày xương phía ngoài trước khi nhổ.
• Nguyên nhân mất răng.
• Có viêm nha chu hay nhiễm trùng trước đó không.
• Nhổ răng có gây tổn thương thành xương hay không.
• Số lượng răng bị mất.
• Tình trạng sức khỏe toàn thân.
• Hút thuốc.
• Thời gian để trống vùng mất răng.
• Có thực hiện bảo tồn ổ răng hay không.

Ví dụ, vùng răng cửa hàm trên thường có bản xương phía môi rất mỏng nên thay đổi mô có thể ảnh hưởng rõ đến thẩm mỹ. Trong khi đó, vùng răng sau hàm trên còn có thể gặp hiện tượng xoang hàm mở rộng xuống dưới, khiến lượng xương còn lại ngày càng hạn chế.

Vì vậy, hai người cùng mất răng trong một năm có thể có tình trạng xương hoàn toàn khác nhau.

Tiêu xương sau mất răng có nhìn thấy bằng mắt thường không?

Ở giai đoạn sớm, thường không.

Nướu có thể đã lành và che phủ vùng mất răng, khiến bệnh nhân tưởng rằng xương bên dưới vẫn còn nguyên.

Khi tiêu xương tiến triển, bệnh nhân có thể nhận thấy:

• Vùng nướu mất răng bị lõm xuống.
• Khuôn mặt hoặc môi thiếu nâng đỡ.
• Hàm giả tháo lắp ngày càng lỏng.
• Thức ăn thường mắc vào vùng mất răng.
• Khoảng mất răng trông hẹp hoặc biến dạng.
• Các răng bên cạnh nghiêng vào khoảng trống.
• Răng đối diện trồi xuống.

Tuy nhiên, mức độ xương còn lại chỉ có thể được đánh giá tương đối chính xác bằng thăm khám và hình ảnh X-quang phù hợp. Trong lập kế hoạch Implant, phim cắt lớp chùm tia hình nón có thể giúp bác sĩ đánh giá chiều rộng, chiều cao và các cấu trúc giải phẫu quan trọng.

Mất răng lâu năm có chắc chắn phải ghép xương không?

Không chắc chắn.

Mất răng lâu năm làm tăng khả năng thiếu xương, nhưng không có nghĩa mọi bệnh nhân đều phải ghép xương.

Một số người vẫn còn đủ xương để đặt Implant nhờ:

• Sống hàm ban đầu rộng.
• Vị trí mất răng thuận lợi.
• Mức tiêu xương không quá nhiều.
• Có thể lựa chọn kích thước và vị trí Implant phù hợp.
• Kế hoạch phục hình cho phép sử dụng lượng xương hiện có.

Ngược lại, có người mới mất răng trong thời gian ngắn nhưng đã thiếu xương do:

• Viêm nha chu nặng.
• Nhiễm trùng phá hủy thành xương.
• Chấn thương.
• Mất bản xương ngoài khi nhổ răng.
• Cấu trúc xương vốn rất mỏng.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là “mất răng bao lâu” mà còn là:

Hiện tại xương còn bao nhiêu và có đủ để đặt Implant đúng vị trí hay không?

Khi nào bệnh nhân có thể cần ghép xương?

Ghép xương có thể được cân nhắc khi xương hiện có không đủ để:

• Bao quanh Implant một cách phù hợp.
• Đặt Implant đúng vị trí ba chiều.
• Tránh dây thần kinh hoặc xoang hàm.
• Tạo độ ổn định ban đầu.
• Duy trì đường viền nướu và thẩm mỹ.
• Hỗ trợ phục hình lâu dài.

Các thủ thuật có thể bao gồm:

• Ghép xương đồng thời khi đặt Implant.
• Bảo tồn ổ răng ngay sau nhổ.
• Tái tạo xương có hướng dẫn.
• Nâng xoang.
• Ghép xương trước rồi chờ lành mới đặt Implant.

Không phải cứ thấy thiếu một ít xương là phải làm phẫu thuật lớn. Kế hoạch cần dựa trên mức thiếu xương, vị trí Implant và yêu cầu phục hình cụ thể.

Nhổ răng xong có nên ghép xương ngay không?

Không phải mọi ổ răng đều cần ghép xương.

Bảo tồn sống hàm thường được cân nhắc khi:

• Dự kiến trồng Implant nhưng chưa thể đặt ngay.
• Vùng răng cửa có yêu cầu thẩm mỹ cao.
• Thành xương ngoài mỏng hoặc có nguy cơ mất nhiều.
• Bệnh nhân cần trì hoãn Implant.
• Việc mất thể tích xương có thể làm điều trị sau này phức tạp hơn.

Các tổng quan hệ thống cho thấy kỹ thuật bảo tồn sống hàm có thể hạn chế mức giảm chiều rộng và chiều cao so với để ổ răng lành tự nhiên. Tuy nhiên, phương pháp này không ngăn hoàn toàn quá trình tiêu xương.

Một nghiên cứu mô hình hóa cũng cho thấy bảo tồn sống hàm có thể làm giảm nhu cầu ghép xương bổ sung khi đặt Implant, nhưng không phải trường hợp nào cũng tránh được hoàn toàn thủ thuật tăng xương.

Do đó, ghép xương ổ răng cần được chỉ định có chọn lọc, không nên thực hiện theo thói quen cho mọi ca nhổ răng.

Trồng Implant ngay sau nhổ răng có ngăn tiêu xương hoàn toàn không?

Không.

Đặt Implant tức thì có thể giúp rút ngắn thời gian điều trị và hỗ trợ duy trì cấu trúc mô trong những trường hợp được lựa chọn phù hợp. Tuy nhiên, Implant không thể ngăn chặn hoàn toàn quá trình tái cấu trúc sinh học của thành xương ổ răng.

Ngay cả khi Implant được đặt trong ngày nhổ răng, bản xương ngoài vẫn có thể tiếp tục thay đổi. Vì vậy, bác sĩ có thể phải cân nhắc thêm:

• Vị trí đặt Implant về phía khẩu cái hoặc phía lưỡi.
• Khoảng trống giữa Implant và thành xương.
• Ghép vật liệu vào khoảng trống khi phù hợp.
• Ghép mô mềm.
• Thiết kế răng tạm.
• Kiểm soát lực ăn nhai.

Implant tức thì không phải phương pháp áp dụng cho tất cả bệnh nhân. So với đặt Implant sau khi lành thương, một số phân tích còn ghi nhận nguy cơ thất bại có thể cao hơn nhẹ nếu chỉ định và kỹ thuật không phù hợp.

Mất răng bao lâu thì nên trồng Implant?

Không có một mốc thời gian duy nhất phù hợp cho mọi người.

Theo phân loại của Nhóm Implant Quốc tế, Implant có thể được đặt:

• Ngay lập tức: trong ngày nhổ răng.
• Sớm: sau khoảng 4–8 tuần, khi mô mềm đã lành.
• Sau lành xương một phần: khoảng 12–16 tuần.
• Muộn: sau khi xương lành hoàn toàn, thường trên 6 tháng.

Thời điểm thích hợp phụ thuộc vào:

• Có nhiễm trùng hay không.
• Thành xương còn nguyên vẹn không.
• Lượng và chất lượng xương.
• Vị trí mất răng.
• Yêu cầu thẩm mỹ.
• Khả năng đạt ổn định ban đầu.
• Có cần ghép xương hay không.
• Sức khỏe và khả năng lành thương của bệnh nhân.

Vì xương thay đổi mạnh trong những tháng đầu, bệnh nhân nên được khám và lập kế hoạch sớm sau khi mất răng, ngay cả khi chưa muốn trồng Implant ngay.

Khám sớm không có nghĩa bắt buộc phải phẫu thuật ngay. Mục đích là để biết:

• Có thể đặt Implant tức thì không?
• Có cần bảo tồn ổ răng không?
• Có thể chờ an toàn trong bao lâu?
• Nếu trì hoãn thì nguy cơ thiếu xương là gì?

Đã mất răng nhiều năm thì còn trồng Implant được không?

Trong nhiều trường hợp, câu trả lời vẫn là có.

Bác sĩ cần đánh giá:

• Chiều cao và chiều rộng xương còn lại.
• Vị trí xoang hàm.
• Khoảng cách đến dây thần kinh.
• Tình trạng nướu.
• Khoảng phục hình.
• Các răng bên cạnh có xô lệch không.
• Răng đối diện có trồi xuống không.
• Có cần chỉnh nha, ghép xương hoặc nâng xoang không.

Mất răng lâu năm thường khiến kế hoạch phức tạp hơn, nhưng không đồng nghĩa với việc không thể phục hồi.

Một số bệnh nhân vẫn đặt Implant được trực tiếp. Một số khác cần ghép xương, nâng xoang hoặc chỉnh lại khoảng mất răng trước khi điều trị.

Có cách nào làm xương mọc lại tự nhiên chỉ bằng thuốc không?

Hiện không có thuốc uống, thực phẩm chức năng hoặc biện pháp dân gian nào có thể tái tạo lại một sống hàm đã tiêu nhiều để thay thế cho điều trị chuyên môn.

Canxi và vitamin D có vai trò đối với sức khỏe xương toàn thân khi bệnh nhân thiếu hụt, nhưng không thể tự làm sống hàm đã mất thể tích mọc trở lại đúng hình dạng cần thiết để đặt Implant.

Nếu xương không đủ, bác sĩ phải xem xét:

• Điều chỉnh kế hoạch Implant.
• Sử dụng kỹ thuật ghép xương.
• Nâng xoang.
• Lựa chọn phục hình khác.

Bệnh nhân nên thận trọng với quảng cáo “uống thuốc làm mọc lại xương hàm” hoặc “không cần ghép xương trong mọi trường hợp”.

Làm thế nào để hạn chế tiêu xương sau mất răng?

Không thể ngăn hoàn toàn quá trình thay đổi sinh học sau nhổ răng, nhưng có thể giảm mức độ và tránh để tình trạng trở nên quá phức tạp.

Bạn nên:

• Khám sớm khi biết răng không còn khả năng giữ lại.
• Lập kế hoạch phục hồi trước khi nhổ răng nếu có thể.
• Nhổ răng với kỹ thuật hạn chế tổn thương xương.
• Điều trị sạch nhiễm trùng.
• Cân nhắc bảo tồn ổ răng khi có chỉ định.
• Trồng Implant đúng thời điểm phù hợp.
• Không để khoảng mất răng kéo dài mà không theo dõi.
• Kiểm soát viêm nha chu.
• Hạn chế hoặc ngừng hút thuốc.
• Tái khám theo lịch của bác sĩ.

Kết luận: Mất răng bao lâu thì tiêu xương?

Có thể ghi nhớ đơn giản như sau:

• Tiêu xương bắt đầu gần như ngay sau khi mất răng.
• Thay đổi mạnh nhất thường xảy ra trong 3–6 tháng đầu.
• Sau 6–12 tháng, xương vẫn tiếp tục giảm nhưng thường chậm hơn.
• Mất răng nhiều năm có thể làm sống hàm mỏng và thấp rõ rệt.
• Mức tiêu xương không giống nhau ở mọi bệnh nhân.

Điều quan trọng nhất không phải là chờ đến khi nhìn thấy nướu bị lõm mới đi khám. Khi biểu hiện bên ngoài đã rõ, lượng xương bên dưới có thể đã thay đổi đáng kể.

Tại Nha Khoa Vàng, bệnh nhân mất răng sẽ được đánh giá vị trí mất răng, lượng xương, mô nướu, khớp cắn và thời gian mất răng trước khi lựa chọn phương án. Mục tiêu không phải là chỉ định ghép xương cho tất cả mọi người, mà là xác định có thực sự cần ghép xương hay không và thời điểm phục hồi nào phù hợp nhất.

Tài liệu tham khảo

1. Tan WL, Wong TLT, Wong MCM, Lang NP. A systematic review of post-extractional alveolar hard and soft tissue dimensional changes in humans. Clinical Oral Implants Research. 2012;23(Suppl 5):1–21. DOI: 10.1111/j.1600-0501.2011.02375.x.
2. Couso-Queiruga E, Stuhr S, Tattan M, Chambrone L, Avila-Ortiz G. Post-extraction dimensional changes: A systematic review and meta-analysis. Journal of Clinical Periodontology. 2021;48:126–144.
3. Avila-Ortiz G, Elangovan S, Kramer KWO, Blanchette D, Dawson DV. Effect of alveolar ridge preservation after tooth extraction: a systematic review and meta-analysis. Journal of Dental Research. 2014;93(10):950–958.
4. Vignoletti F, Matesanz P, Rodrigo D, Figuero E, Martin C, Sanz M. Surgical protocols for ridge preservation after tooth extraction: a systematic review. Clinical Oral Implants Research. 2012;23(Suppl 5):22–38.
5. Tonetti MS, Jung RE, Avila-Ortiz G, et al. Management of the extraction socket and timing of implant placement: Consensus report and clinical recommendations of group 3 of the XV European Workshop in Periodontology. Journal of Clinical Periodontology. 2019;46(Suppl 21):183–194.
6. Couso-Queiruga E, Tattan M, Ahmad U, Barwacz C, Gonzalez-Martin O, Avila-Ortiz G. Alveolar ridge preservation reduces the need for ancillary bone augmentation in the context of implant therapy. Journal of Periodontology. 2022;93:847–856.
7. Fischer KR, Mühlemann S, Jung RE, Friedmann A, Fickl S. Bone envelope for implant placement after alveolar ridge preservation: A systematic review and meta-analysis. Clinical Oral Implants Research. 2023;34:65–80.