Mất Một Răng Có Cần Trồng Lại Không?

Nguồn ảnh: internet

“Mất một răng có cần trồng lại không?” là câu hỏi rất nhiều người đặt ra, đặc biệt khi chiếc răng bị mất nằm ở phía trong và không dễ nhìn thấy khi cười.

Không ít bệnh nhân nghĩ:

• Chỉ mất một chiếc răng thì không đáng lo.
• Vẫn còn nhiều răng khác để ăn nhai.
• Răng ở trong cùng không ảnh hưởng thẩm mỹ.
• Đợi khi nào đau hoặc khó nhai mới làm lại cũng chưa muộn.

Thực tế, mất một chiếc răng vẫn có thể làm thay đổi xương hàm, vị trí các răng xung quanh và khớp cắn theo thời gian. Tuy nhiên, không phải mọi chiếc răng mất đều bắt buộc phải trồng Implant. Việc có cần phục hồi hay không còn phụ thuộc vào vị trí răng mất, tình trạng các răng còn lại, khớp cắn và kế hoạch điều trị lâu dài.

Mất một răng có sao không?

Có.

Mỗi chiếc răng trong cung hàm đều có vai trò nhất định trong:

• Cắn và xé thức ăn.
• Nghiền nhỏ thức ăn.
• Duy trì khoảng trên cung răng.
• Giữ ổn định khớp cắn.
• Nâng đỡ môi và khuôn mặt.
• Hỗ trợ phát âm.
• Phân bố lực ăn nhai.

Khi một chiếc răng bị mất, khoảng trống không chỉ nằm yên tại chỗ. Theo thời gian, các cấu trúc xung quanh có thể bắt đầu thay đổi.

Mức độ thay đổi không giống nhau ở mọi người. Có người mất răng nhiều năm mà biến đổi tương đối ít, nhưng cũng có người chỉ sau một thời gian ngắn đã xuất hiện răng nghiêng, răng đối diện trồi xuống hoặc thiếu xương rõ rệt.

Điều gì có thể xảy ra nếu không trồng lại răng mất?

1. Xương tại vị trí mất răng có thể bị tiêu dần

Sau khi răng bị mất, phần xương từng bao quanh chân răng không còn được duy trì theo cơ chế sinh học như trước.

Quá trình tái cấu trúc xương bắt đầu gần như ngay sau khi mất răng và diễn ra mạnh nhất trong những tháng đầu. Sống hàm thường giảm nhiều hơn theo chiều ngang so với chiều cao. Việc bảo tồn ổ răng có thể hạn chế mức tiêu xương nhưng không thể ngăn hoàn toàn quá trình này.

Bệnh nhân thường không tự nhận thấy tiêu xương ở giai đoạn đầu vì nướu đã lành và che phủ bên trên. Khi vùng nướu bắt đầu lõm rõ, lượng xương bên dưới có thể đã thay đổi đáng kể.

Tiêu xương không nhất thiết gây đau, nhưng có thể khiến việc trồng Implant sau này:

• Khó hơn.
• Cần ghép xương.
• Kéo dài thời gian điều trị.
• Tăng phạm vi phẫu thuật.
• Khó đạt thẩm mỹ như khi xương còn đầy đủ.

2. Các răng bên cạnh có thể nghiêng hoặc di chuyển

Răng không đứng yên tuyệt đối suốt đời. Khi xuất hiện khoảng trống, các răng bên cạnh có thể dần nghiêng, xoay hoặc dịch chuyển về phía răng mất.

Một nghiên cứu lâm sàng ở người trưởng thành ghi nhận răng nằm cạnh khoảng mất răng có thể xuất hiện những dịch chuyển không chỉ theo chiều dọc mà còn nghiêng và xoay. Mức độ thay đổi tùy thuộc vào vị trí răng, khớp cắn và thời gian mất răng.

Khi các răng đã nghiêng nhiều, khoảng trống có thể không còn đủ để làm một chiếc răng có hình dạng bình thường. Bệnh nhân khi đó có thể phải:

• Chỉnh nha dựng lại răng.
• Tạo lại khoảng.
• Điều chỉnh khớp cắn.
• Thực hiện thêm thủ thuật trước khi phục hồi răng mất.

3. Răng đối diện có thể trồi xuống khoảng mất răng

Một chiếc răng thường cần tiếp xúc với răng đối diện để duy trì vị trí và chức năng ổn định.

Khi răng đối diện bị mất, chiếc răng còn lại có thể trồi dần vào khoảng trống. Hiện tượng này thường được gọi là trồi răng quá mức.

Nghiên cứu cho thấy phần lớn chuyển động trồi của răng không còn răng đối diện có thể xảy ra trong khoảng sáu tháng đầu, sau đó tốc độ thường chậm lại. Tuy nhiên, mức độ thay đổi rất khác nhau giữa từng bệnh nhân.

Nếu răng đối diện đã trồi quá nhiều, khoảng chiều cao để làm răng mới có thể bị thu hẹp. Bác sĩ khi đó có thể phải:

• Mài chỉnh nhẹ răng đối diện.
• Phục hồi lại răng đối diện.
• Chỉnh nha kéo răng trở về vị trí.
• Thay đổi thiết kế phục hình.

4. Khớp cắn và khả năng ăn nhai có thể thay đổi

Mất một chiếc răng không nhất thiết làm bệnh nhân mất khả năng ăn nhai ngay lập tức, vì những răng khác vẫn có thể bù trừ.

Tuy nhiên, bệnh nhân thường có xu hướng:

• Nhai nhiều hơn ở bên còn răng.
• Tránh vùng mất răng.
• Dồn lực lên một số răng nhất định.
• Nuốt thức ăn khi chưa được nghiền kỹ.
• Cảm thấy thức ăn mắc vào khoảng trống.

Trong thời gian dài, sự phân bố lực không đều có thể làm tăng gánh nặng lên những răng còn lại, đặc biệt nếu các răng đó đã có miếng trám lớn, điều trị tủy hoặc bệnh nha chu.

Không nên đơn giản hóa rằng mất một răng chắc chắn sẽ gây rối loạn khớp thái dương hàm. Bằng chứng hiện nay không cho phép kết luận trực tiếp như vậy trong mọi trường hợp. Tuy nhiên, mất răng có thể góp phần làm thay đổi sự tiếp xúc và vận động của khớp cắn ở một số bệnh nhân.

5. Thẩm mỹ và phát âm có thể bị ảnh hưởng

Nếu mất răng cửa, hậu quả thường dễ nhận thấy:

• Xuất hiện khoảng trống khi cười.
• Môi thiếu sự nâng đỡ.
• Phát âm một số âm khó hơn.
• Bệnh nhân ngại giao tiếp.
• Nướu và xương vùng răng mất bị lõm.

Ngay cả mất răng hàm cũng có thể ảnh hưởng đến thẩm mỹ gián tiếp nếu các răng còn lại xô lệch, khoảng răng thay đổi hoặc chiều cao khớp cắn bị suy giảm khi mất nhiều răng theo thời gian.

Mất một răng có nhất thiết phải trồng Implant không?

Không nhất thiết.

“Trồng lại răng mất” không đồng nghĩa duy nhất với trồng Implant. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể lựa chọn:

• Trồng Implant.
• Làm cầu răng.
• Làm cầu răng dán.
• Dùng hàm tháo lắp.
• Chỉnh nha đóng khoảng mất răng.
• Theo dõi mà chưa cần phục hồi ngay trong một số tình huống chọn lọc.

Điều cần quyết định trước tiên là:

Chiếc răng mất có cần được thay thế không, và nếu cần thì phương pháp nào phù hợp nhất?

Trường hợp nào thường nên phục hồi răng mất?

Việc phục hồi thường được khuyến nghị khi:

• Mất răng cửa ảnh hưởng thẩm mỹ hoặc phát âm.
• Mất răng số 6 hoặc số 7 ảnh hưởng ăn nhai.
• Các răng bên cạnh bắt đầu nghiêng.
• Răng đối diện có dấu hiệu trồi.
• Thức ăn thường xuyên mắc vào khoảng mất răng.
• Bệnh nhân chỉ nhai được một bên.
• Khoảng mất răng ảnh hưởng khớp cắn.
• Có kế hoạch bảo vệ lâu dài những răng còn lại.
• Bệnh nhân muốn phục hồi răng cố định và dễ chịu hơn.

Phục hồi sớm thường giúp kế hoạch đơn giản hơn vì khoảng răng và thể tích xương chưa thay đổi quá nhiều.

Trường hợp nào có thể không cần trồng lại ngay?

Không phải khoảng mất răng nào cũng phải phục hồi lập tức.

Mất răng khôn

Răng khôn thường không cần trồng lại sau khi nhổ vì không có vai trò bắt buộc trong cung răng ở phần lớn bệnh nhân.

Có thể đóng khoảng bằng chỉnh nha

Ở một số người trẻ, đặc biệt khi mất răng hàm hoặc thiếu răng bẩm sinh, bác sĩ chỉnh nha có thể di chuyển các răng còn lại để đóng khoảng thay vì trồng Implant.

Ví dụ, trong những trường hợp được lựa chọn kỹ, răng khôn có thể được kéo về phía trước để thay thế răng số 7 đã mất.

Khớp cắn vẫn ổn định và chức năng còn đủ

Một số bệnh nhân lớn tuổi, mất một răng phía sau, vẫn có đủ số răng chức năng và không xuất hiện thay đổi đáng kể. Khi đó, bác sĩ có thể cân nhắc theo dõi nếu lợi ích của phục hồi không vượt trội so với chi phí và mức độ can thiệp.

Khái niệm cung răng rút gọn cho thấy không phải mọi răng phía sau đều bắt buộc phải được thay thế trong tất cả bệnh nhân, miễn là chức năng, thẩm mỹ và sự ổn định khớp cắn vẫn được duy trì. Tuy nhiên, quyết định này phải được đánh giá riêng, không nên tự áp dụng chỉ vì hiện tại bệnh nhân vẫn ăn được.

Chưa đủ điều kiện điều trị

Bệnh nhân có thể cần trì hoãn phục hồi khi:

• Đang có nhiễm trùng.
• Viêm nha chu chưa kiểm soát.
• Sức khỏe toàn thân chưa ổn định.
• Chưa đủ tuổi đặt Implant.
• Chưa hoàn tất chỉnh nha.
• Chưa đủ xương và cần chuẩn bị thêm.
• Chưa thể duy trì vệ sinh răng miệng tốt.

Trì hoãn có kế hoạch khác với bỏ mặc khoảng mất răng. Trong thời gian chờ, bác sĩ vẫn cần theo dõi và có giải pháp giữ khoảng khi cần thiết.

Mất một răng nên trồng Implant hay làm cầu răng?

Đây là hai lựa chọn cố định phổ biến nhất.

Trồng Implant

Bác sĩ đặt một trụ Implant vào xương tại vùng răng mất, sau đó lắp khớp nối và mão răng bên trên.

Ưu điểm

• Không cần mài hai răng bên cạnh.
• Phục hồi độc lập chiếc răng mất.
• Có thể ăn nhai tốt.
• Dễ dùng chỉ nha khoa hoặc dụng cụ làm sạch kẽ khi thiết kế phù hợp.
• Hỗ trợ duy trì thể tích xương quanh vị trí Implant tốt hơn so với để trống.

Hạn chế

• Cần phẫu thuật.
• Thời gian điều trị có thể kéo dài.
• Có thể cần ghép xương.
• Chi phí ban đầu thường cao hơn.
• Vẫn có nguy cơ viêm quanh Implant và biến chứng phục hình.
• Cần chăm sóc, bảo dưỡng lâu dài.

Cầu răng

Bác sĩ sử dụng các răng bên cạnh làm trụ để nâng đỡ răng giả ở giữa.

Ưu điểm

• Không cần đặt trụ vào xương.
• Thời gian hoàn tất thường ngắn hơn.
• Phù hợp khi các răng bên cạnh vốn đã cần làm mão.
• Có thể đạt thẩm mỹ và chức năng tốt khi chỉ định đúng.

Hạn chế

• Thường phải mài các răng bên cạnh.
• Khó làm sạch phía dưới nhịp cầu hơn.
• Răng trụ có thể gặp sâu răng, bệnh tủy hoặc bệnh nha chu.
• Không ngăn hoàn toàn tiêu xương tại vùng răng đã mất.
• Nếu một răng trụ có vấn đề, toàn bộ cầu có thể bị ảnh hưởng.

Các tổng quan hệ thống cho thấy cả mão đơn trên Implant và cầu răng ngắn nâng đỡ bởi răng đều có tỷ lệ tồn tại tương đối cao. Không có phương án nào luôn tốt hơn trong mọi trường hợp; quyết định còn phụ thuộc vào tình trạng răng bên cạnh, lượng xương, mong muốn bệnh nhân, chi phí và nguy cơ biến chứng.

Nếu hai răng bên cạnh hoàn toàn khỏe mạnh, Implant thường có lợi thế là không phải mài răng. Nếu các răng bên cạnh đã có miếng trám lớn hoặc cần bọc mão, cầu răng có thể trở thành một lựa chọn hợp lý.

Có nên nhổ một răng còn giữ được để trồng Implant không?

Thông thường, không nên nhổ một chiếc răng vẫn có thể điều trị và duy trì với tiên lượng hợp lý chỉ để thay bằng Implant.

Implant là phương pháp thay thế răng đã mất hoặc răng thực sự không còn khả năng bảo tồn. Implant không phải một phiên bản “tốt hơn răng thật” trong mọi hoàn cảnh.

Tổng quan hệ thống cho thấy tỷ lệ tồn tại của Implant không vượt trội rõ ràng so với những răng tổn thương nhưng được điều trị và chăm sóc thích hợp. Implant cũng có các biến chứng riêng và đôi khi cần nhiều lần can thiệp hơn trong quá trình sử dụng.

Nguyên tắc hợp lý là:

Ưu tiên giữ răng thật khi răng còn khả năng điều trị; chỉ thay thế khi răng đã mất hoặc tiên lượng giữ răng không còn phù hợp.

Mất một răng bao lâu thì nên làm lại?

Không có một mốc thời gian duy nhất cho mọi bệnh nhân.

Trong một số trường hợp, Implant có thể được đặt ngay sau khi nhổ răng. Trường hợp khác cần chờ mô mềm lành, chờ xương lành hoặc điều trị nhiễm trùng trước.

Điều quan trọng là nên khám và lập kế hoạch càng sớm càng tốt, ngay cả khi chưa muốn điều trị ngay.

Khám sớm giúp bác sĩ đánh giá:

• Có thể đặt Implant tức thì không?
• Có cần bảo tồn ổ răng không?
• Xương còn đủ không?
• Khoảng răng có nguy cơ bị thu hẹp không?
• Răng đối diện có nguy cơ trồi không?
• Có thể đóng khoảng bằng chỉnh nha không?
• Phương án nào ít xâm lấn nhất?

Việc chờ đợi không có kế hoạch có thể làm điều trị sau này phức tạp hơn vì xương tiêu, răng nghiêng hoặc khoảng phục hình bị thay đổi. Đồng thuận chuyên ngành về ổ răng sau nhổ nhấn mạnh rằng thời điểm đặt Implant và nhu cầu bảo tồn xương phải được lựa chọn theo tình trạng từng ổ răng, không nên áp dụng một công thức duy nhất.

Đã mất một răng nhiều năm thì còn trồng lại được không?

Trong phần lớn trường hợp, vẫn có thể phục hồi.

Tuy nhiên, bác sĩ phải kiểm tra:

• Chiều rộng và chiều cao xương.
• Vị trí dây thần kinh hoặc xoang hàm.
• Khoảng cách giữa hai răng bên cạnh.
• Mức độ nghiêng của các răng.
• Răng đối diện đã trồi hay chưa.
• Tình trạng nướu.
• Khớp cắn.
• Có cần ghép xương hoặc chỉnh nha không.

Có người mất răng lâu năm vẫn đủ xương để đặt Implant trực tiếp. Có người phải ghép xương, dựng lại răng nghiêng hoặc kéo răng đối diện về đúng vị trí trước khi làm răng.

Vì vậy, mất răng lâu năm không đồng nghĩa với việc không thể phục hồi, nhưng thường khiến kế hoạch khó đoán và phức tạp hơn.

Nên làm gì ngay sau khi mất một chiếc răng?

Bạn nên thực hiện bốn việc:

1. Xác định răng có còn khả năng giữ lại không.
   Nếu răng chưa được nhổ, cần đánh giá điều trị tủy, nha chu, phục hồi hoặc phẫu thuật trước khi quyết định loại bỏ.
2. Lập kế hoạch phục hồi trước khi nhổ nếu có thể.
   Điều này giúp bác sĩ cân nhắc Implant tức thì, bảo tồn ổ răng hoặc giải pháp tạm thời.
3. Không tự cho rằng răng phía trong thì không cần làm lại.
   Răng hàm vẫn có vai trò quan trọng đối với ăn nhai và ổn định cung răng.
4. Không chọn phương pháp chỉ dựa trên giá.
   Cần so sánh mức độ xâm lấn, ảnh hưởng đến răng bên cạnh, thời gian, nguy cơ và khả năng duy trì lâu dài.

Kết luận: Mất một răng có cần trồng lại không?

Câu trả lời trong phần lớn trường hợp là:

Nên đánh giá để phục hồi, nhưng không nhất thiết lúc nào cũng phải trồng Implant.

Nếu để trống kéo dài, bệnh nhân có thể gặp:

• Tiêu xương tại vị trí mất răng.
• Răng bên cạnh nghiêng hoặc xoay.
• Răng đối diện trồi xuống.
• Khớp cắn thay đổi.
• Ăn nhai kém thuận lợi.
• Điều trị về sau phức tạp hơn.

Tuy nhiên, vẫn có những ngoại lệ như mất răng khôn, có thể đóng khoảng bằng chỉnh nha hoặc chức năng cung răng vẫn đủ trong một số trường hợp được lựa chọn.

Tại Nha Khoa Vàng, chúng tôi không mặc định rằng cứ mất một răng là phải trồng Implant. Bệnh nhân cần được đánh giá răng còn lại, xương hàm, khoảng mất răng, khớp cắn và nhu cầu thực tế trước khi lựa chọn giữa Implant, cầu răng, chỉnh nha hoặc theo dõi.

Mục tiêu cuối cùng không phải là “đặt được một trụ Implant”, mà là khôi phục chức năng, bảo vệ những răng còn lại và tạo ra một phương án có thể duy trì ổn định lâu dài.

Tài liệu tham khảo

1. Tonetti MS, Jung RE, Avila-Ortiz G, et al. Management of the extraction socket and timing of implant placement: Consensus report and clinical recommendations of group 3 of the XV European Workshop in Periodontology. Journal of Clinical Periodontology. 2019;46(Suppl 21):183–194.
2. Craddock HL, Youngson CC. Occlusal changes following posterior tooth loss in adults. Part 2: Clinical parameters associated with movement of teeth adjacent to the site of posterior tooth loss. Journal of Prosthodontics. 2007;16(6):495–501.
3. Craddock HL, Youngson CC, Manogue M, Blance A. Occlusal changes following posterior tooth loss in adults. Part 1: A study of clinical parameters associated with the extent and type of supraeruption in unopposed posterior teeth. Journal of Prosthodontics. 2007;16(6):485–494.
4. Pjetursson BE, Brägger U, Lang NP, Zwahlen M. Comparison of survival and complication rates of tooth-supported fixed dental prostheses and implant-supported fixed dental prostheses and single crowns. Clinical Oral Implants Research. 2007;18(Suppl 3):97–113.
5. Scheuber S, Hicklin S, Brägger U. Implants versus short-span fixed bridges: survival, complications, patients’ benefits. A systematic review on economic aspects. Clinical Oral Implants Research. 2012;23(Suppl 6):50–62.
6. Levin L, Halperin-Sternfeld M. Tooth preservation or implant placement: a systematic review of long-term tooth and implant survival rates. Journal of the American Dental Association. 2013;144(10):1119–1133.
7. Setzer FC, Kim S. Comparison of long-term survival of implants and endodontically treated teeth. Journal of Dental Research. 2014;93(1):19–26.
8. Herrera D, Berglundh T, Schwarz F, et al. Prevention and treatment of peri-implant diseases—The EFP S3 level clinical practice guideline. Journal of Clinical Periodontology. 2023;50(Suppl 26):4–76.