Hô Do Răng Và Hô Do Xương Khác Nhau Như Thế Nào?

Hô là than phiền hàng đầu của bệnh nhân châu Á

Khi thấy môi nhô hoặc răng cửa chìa, nhiều người cho rằng mình bị “hô”.

Nhưng nguyên nhân gây hô không phải lúc nào cũng giống nhau.

Có người hô chủ yếu do:

• Răng cửa nghiêng ra ngoài.
• Xương ổ răng nhô.
• Răng chen chúc và bị đẩy ra trước.

Có người lại hô do:

• Xương hàm trên nằm quá trước.
• Xương hàm dưới và cằm lùi ra sau.
• Cả hai hàm đều nhô.
• Sự kết hợp giữa răng và xương.

Vì vậy:

Hô do răng và hô do xương có thể nhìn khá giống nhau bên ngoài, nhưng cách điều trị và giới hạn thay đổi khuôn mặt hoàn toàn khác nhau.

Hô do răng là gì?

Hô do răng là tình trạng răng cửa hoặc vùng xương ổ răng chứa răng bị đưa ra trước, trong khi tương quan nền xương hai hàm không sai lệch quá lớn.

Biểu hiện thường gặp:

• Răng cửa trên chìa ra ngoài.
• Răng cửa dưới cũng có thể nghiêng ra trước.
• Môi nhô hoặc khó khép tự nhiên.
• Khoảng cách giữa răng cửa trên và dưới lớn.
• Khuôn mặt nhìn nghiêng hơi lồi.
• Cằm không nhất thiết bị lùi rõ.

Trong trường hợp này, nguyên nhân chính nằm ở vị trí và độ nghiêng của răng.

Niềng răng có thể:

• Dựng lại răng cửa.
• Kéo răng cửa lùi.
• Giảm độ nhô của môi.
• Cải thiện khả năng khép môi.
• Làm mặt nghiêng cân đối hơn.

Tùy mức chen chúc và vị trí răng cửa, bác sĩ có thể sử dụng:

• Mài kẽ.
• Đưa răng sau ra xa.
• Vít neo chặn.
• Nhổ răng tạo khoảng.
• Phối hợp nhiều phương pháp.

Hô do xương là gì?

Hô do xương là tình trạng vị trí hoặc kích thước nền xương hàm tạo nên khuôn mặt lồi.

Có ba tình huống thường gặp.

1. Xương hàm trên nằm quá trước

Biểu hiện có thể gồm:

• Vùng giữa mặt và môi trên nhô.
• Răng trên nằm trước rõ so với hàm dưới.
• Mặt nghiêng lồi.
• Góc giữa mũi và môi trên tương đối nhỏ.

2. Xương hàm dưới và cằm lùi

Đây là nguyên nhân rất phổ biến nhưng thường bị bệnh nhân hiểu nhầm thành “hàm trên hô”.

Khi hàm dưới lùi:

• Cằm nhỏ hoặc nằm sâu phía sau.
• Răng trên có vẻ chìa nhiều hơn.
• Khoảng cắn chìa tăng.
• Khuôn mặt nhìn nghiêng lồi.
• Vùng cổ – cằm có thể thiếu đường nét.

Trong nhiều trường hợp sai khớp cắn hạng II do xương, hàm dưới kém phát triển hoặc lùi là một thành phần chẩn đoán quan trọng.

3. Cả hai hàm đều nhô

Bệnh nhân có thể có:

• Răng cửa trên và dưới cùng đưa ra trước.
• Hai môi nhô.
• Khó khép môi tự nhiên.
• Cơ cằm phải gồng khi khép miệng.
• Khuôn mặt lồi dù tương quan răng hai hàm không quá sai.

Tình trạng này thường được gọi là nhô hai hàm hoặc nhô răng – xương ổ hai hàm.

Hô do răng và hô do xương khác nhau ở điểm nào?

Hô do răng

Vấn đề chính nằm ở:

• Độ nghiêng răng cửa.
• Vị trí răng trong xương.
• Xương ổ răng quanh chân răng.

Niềng răng thường có khả năng cải thiện tương đối tốt nếu:

• Chân răng còn đủ giới hạn di chuyển.
• Nướu và xương khỏe.
• Kế hoạch tạo khoảng phù hợp.
• Torque răng cửa được kiểm soát.

Hô do xương

Vấn đề chính nằm ở:

• Vị trí của toàn bộ hàm trên.
• Vị trí hoặc kích thước hàm dưới.
• Tương quan giữa hai nền xương.

Niềng răng chỉ di chuyển được răng trong nền xương. Ở người trưởng thành, niềng không thể đưa toàn bộ hàm dưới tiến ra trước hoặc đưa toàn bộ hàm trên lùi vào một cách thực sự.

Vì vậy, với hô xương nặng:

• Niềng đơn thuần chủ yếu là bù trừ bằng răng.
• Muốn sửa toàn bộ nền xương và khuôn mặt có thể cần phẫu thuật chỉnh hình xương hàm.

Các nghiên cứu so sánh cho thấy chỉnh nha bù trừ có thể cải thiện khớp cắn và một phần mặt nghiêng, nhưng phẫu thuật tạo được thay đổi xương và mô mềm lớn hơn ở người trưởng thành có sai lệch xương hạng II rõ.

Nhìn bên ngoài có phân biệt được không?

Có thể nhận biết sơ bộ, nhưng không thể chẩn đoán chính xác chỉ bằng mắt hoặc ảnh selfie.

Dấu hiệu gợi ý hô do răng

• Răng cửa nghiêng ra ngoài rõ.
• Cằm và hàm dưới không lùi nhiều.
• Khi che phần răng và môi, khung xương mặt tương đối cân đối.
• Môi nhô chủ yếu theo vị trí răng cửa.
• Răng chen chúc hoặc xòe ra trước.

Dấu hiệu gợi ý hô do xương hàm dưới lùi

• Cằm nhỏ hoặc nằm sâu phía sau.
• Đường viền hàm dưới yếu.
• Mặt nghiêng lồi dù răng cửa trên không chìa quá nhiều.
• Khoảng cắn chìa lớn.
• Môi dưới và cằm thiếu sự nâng đỡ.

Dấu hiệu gợi ý hàm trên đưa ra trước

• Vùng môi trên và nền mũi nhô.
• Phần giữa mặt nổi rõ.
• Hàm dưới có thể ở vị trí tương đối bình thường.
• Tương quan hai hàm sai lệch rõ trên phim.

Tuy nhiên, phần lớn bệnh nhân không thuộc hoàn toàn một nhóm.

Nhiều trường hợp là hô hỗn hợp: vừa có sai lệch xương, vừa có răng cửa nghiêng bù trừ.

Vì sao nhìn răng rất hô nhưng thực tế răng cửa lại không chìa?

Khi hàm dưới lùi, răng cửa trên có thể trông rất hô vì không có hàm dưới cân đối ở phía trước.

Trong một số trường hợp, cơ thể còn tự bù trừ bằng cách:

• Răng cửa trên cụp vào trong.
• Răng cửa dưới nghiêng ra ngoài.

Nhìn trong miệng, răng có thể không quá chìa.

Nhưng khuôn mặt vẫn lồi vì nền xương hai hàm không cân xứng.

Nếu bác sĩ chỉ tiếp tục kéo răng trên lùi mà không nhận ra hàm dưới lùi:

• Môi trên có thể mất nâng đỡ.
• Răng cửa trên bị cụp.
• Nụ cười phẳng hơn.
• Cằm vẫn lùi.
• Nguyên nhân xương không được sửa.

Đây là lý do chẩn đoán hô không thể chỉ dựa vào việc “răng cửa đang ở phía trước bao nhiêu”.

Bác sĩ chẩn đoán hô do răng hay do xương như thế nào?

1. Quan sát mặt nghiêng

Bác sĩ đánh giá mối quan hệ giữa:

• Trán.
• Mũi.
• Môi.
• Cằm.
• Góc cổ – cằm.
• Khả năng khép môi.

2. Quan sát môi nghỉ

Kiểm tra:

• Hai môi có khép tự nhiên không?
• Cơ cằm có phải hoạt động không?
• Môi nhô do răng hay do nền xương?
• Răng cửa trên lộ bao nhiêu?

3. Chụp ảnh và quay video

Ảnh chính diện, góc 45 độ và mặt nghiêng giúp đánh giá:

• Khuôn mặt.
• Nụ cười.
• Độ nhô của vùng răng trước.
• Sự vận động của môi.

4. Khám khớp cắn

Bác sĩ kiểm tra:

• Khoảng cắn chìa.
• Độ phủ răng.
• Tương quan răng nanh và răng hàm.
• Răng cửa nghiêng hay cụp.
• Hàm dưới có trượt khi cắn không.

5. Phim sọ nghiêng

Phim giúp đánh giá:

• Vị trí hàm trên.
• Vị trí hàm dưới.
• Tương quan hai nền xương.
• Độ nghiêng răng cửa.
• Kiểu tăng trưởng.
• Mặt phẳng cắn.

Phân tích mô mềm cũng rất quan trọng vì một khớp cắn đạt yêu cầu không tự động bảo đảm khuôn mặt đẹp.

Tuy nhiên, phim không được dùng đơn độc.

Kết luận phải dựa trên sự phối hợp giữa:

• Khuôn mặt thật.
• Môi.
• Nụ cười.
• Khớp cắn.
• Răng.
• Xương.
• Mong muốn của bệnh nhân.

Hô do răng có cần nhổ răng không?

Không phải trường hợp nào cũng cần.

Bác sĩ có thể không nhổ nếu:

• Răng chỉ chìa nhẹ.
• Chen chúc ít.
• Cung hàm còn khả năng sắp xếp an toàn.
• Có thể mài kẽ hoặc đưa răng sau ra xa.
• Môi không cần lùi nhiều.

Nhổ răng có thể được cân nhắc nếu:

• Răng cửa chìa nhiều.
• Hai môi nhô.
• Chen chúc lớn.
• Răng đã nằm gần giới hạn xương phía ngoài.
• Cần nhiều khoảng để kéo răng cửa và cải thiện môi.

Nhổ răng chỉ tạo khoảng.

Kết quả phụ thuộc vào:

• Khoảng được dùng để làm đều hay kéo lùi.
• Mức neo chặn.
• Vị trí cuối cùng của răng cửa.
• Khả năng kiểm soát torque.

Hô do xương có niềng răng được không?

Có, nhưng cần hiểu rõ mục tiêu.

Ở trẻ còn tăng trưởng

Nếu được phát hiện đúng thời điểm, bác sĩ có thể sử dụng các phương pháp điều chỉnh tăng trưởng trong một số trường hợp.

Mục tiêu có thể là:

• Giảm sai lệch hai hàm.
• Hướng dẫn sự phát triển.
• Cải thiện khớp cắn.
• Giảm mức bù trừ của răng.

Kết quả phụ thuộc vào:

• Tuổi xương.
• Kiểu tăng trưởng.
• Mức sai lệch.
• Sự hợp tác.
• Loại khí cụ.

Không phải mọi trường hợp trẻ bị hô đều có thể làm hàm dưới phát triển theo mong muốn.

Ở người trưởng thành

Khi tăng trưởng đã gần hoàn tất, có hai hướng chính.

Chỉnh nha bù trừ

Bác sĩ di chuyển răng để che bớt sai lệch xương.

Có thể phù hợp khi:

• Sai lệch xương nhẹ hoặc vừa.
• Khuôn mặt vẫn chấp nhận được.
• Bệnh nhân không muốn phẫu thuật.
• Răng và nha chu cho phép bù trừ.

Chỉnh nha kết hợp phẫu thuật

Được cân nhắc khi:

• Sai lệch xương rõ.
• Cằm lùi nhiều.
• Khuôn mặt mất cân đối.
• Khớp cắn sai nặng.
• Bù trừ răng sẽ đưa răng ra vị trí bất lợi.
• Bệnh nhân muốn sửa nguyên nhân xương.

Ở người trưởng thành có hàm dưới lùi rõ, chỉnh nha bù trừ và phẫu thuật có thể cùng cải thiện khớp cắn, nhưng phẫu thuật mới trực tiếp thay đổi vị trí nền xương hàm dưới.

Chỉnh nha bù trừ là gì?

Chỉnh nha bù trừ là sử dụng chuyển động răng để làm giảm biểu hiện của sai lệch xương mà không phẫu thuật.

Ví dụ, ở bệnh nhân hàm dưới lùi:

• Răng cửa trên có thể được kéo lùi.
• Răng cửa dưới có thể được điều chỉnh ra trước trong giới hạn cho phép.
• Khớp cắn được đưa về tương quan tốt hơn.

Kết quả có thể là:

• Răng cắn tốt hơn.
• Môi bớt nhô.
• Mặt nghiêng được cải thiện một phần.

Nhưng chỉnh nha bù trừ không thể:

• Đưa cằm tiến ra rõ như phẫu thuật.
• Làm hàm dưới dài thêm ở người trưởng thành.
• Sửa hoàn toàn nền xương.
• Thay đổi mạnh đường viền hàm.

Vì vậy, bác sĩ phải nói rõ:

Bù trừ là che bớt sai lệch bằng vị trí răng, không phải sửa toàn bộ nguyên nhân xương.

Hô do xương có nhất thiết phải phẫu thuật không?

Không phải lúc nào cũng vậy.

Quyết định phụ thuộc vào:

• Mức độ sai lệch xương.
• Tuổi.
• Khuôn mặt.
• Khớp cắn.
• Giới hạn chân răng và nha chu.
• Mục tiêu của bệnh nhân.
• Khả năng chấp nhận phẫu thuật.

Một bệnh nhân có sai lệch xương nhẹ nhưng:

• Khuôn mặt tương đối hài hòa.
• Cằm không lùi nhiều.
• Răng có thể di chuyển an toàn.

có thể đạt kết quả tốt bằng chỉnh nha đơn thuần.

Ngược lại, nếu:

• Cằm lùi rõ.
• Hàm trên và hàm dưới sai lệch lớn.
• Răng đã bù trừ hết mức.
• Muốn thay đổi toàn diện khuôn mặt.

phẫu thuật có thể là phương pháp phù hợp hơn.

Có phải cứ hô là kéo răng cửa vào?

Không.

Nếu hô chủ yếu do răng cửa chìa, kéo lùi có thể hợp lý.

Nhưng nếu hô chủ yếu do hàm dưới lùi, kéo răng trên vào quá mức có thể:

• Làm môi trên lép.
• Làm răng cửa cụp.
• Giảm nâng đỡ môi.
• Làm nụ cười phẳng.
• Cằm vẫn lùi.

Ở một số bệnh nhân, răng cửa trên ban đầu đã cụp để tự bù trừ cho sai lệch xương. Trước phẫu thuật, bác sĩ thậm chí phải đưa răng trở về đúng trục, làm sai khớp cắn có vẻ nặng hơn tạm thời, để hai nền xương có thể được phẫu thuật đúng vị trí.

Do đó:

Điều trị hô không phải là kéo mọi răng cửa lùi. Trước tiên phải xác định phần nào của khuôn mặt đang nằm sai vị trí.

Hô do răng và hô do xương ảnh hưởng môi khác nhau thế nào?

Hô do răng

Môi thường bị đẩy ra trước bởi răng cửa.

Khi răng được đưa về đúng vị trí:

• Môi có thể bớt nhô.
• Khả năng khép môi cải thiện.
• Cơ cằm thư giãn hơn.

Hô do xương hàm dưới lùi

Môi trên có thể trông nhô một phần vì cằm nằm quá sau.

Nếu chỉ kéo môi và răng trên lùi:

• Mũi có thể trông nổi bật hơn.
• Vùng miệng mất độ đầy.
• Cằm vẫn không được cải thiện đáng kể.

Trong trường hợp này, cần đánh giá cả:

• Môi trên.
• Môi dưới.
• Cằm.
• Xương hàm dưới.

Không thể chỉ tập trung vào răng trên.

Hô do răng và hô do xương trong quan điểm Pitts

Trong triết lý Pitts, chẩn đoán không bắt đầu bằng việc nhìn xem răng trên chìa bao nhiêu.

Trật tự phải là:

Khuôn mặt trước – nụ cười tiếp theo – răng sau cùng.

Bác sĩ cần xác định:

• Khuôn mặt lồi do môi, răng hay cằm lùi?
• Răng cửa trên đang chìa hay đã cụp bù trừ?
• Răng cửa dưới đang ở đâu?
• Môi cần giảm nhô hay cần bảo tồn nâng đỡ?
• Cung cười và độ lộ răng sẽ thay đổi thế nào?
• Nền xương có cho phép bù trừ không?
• Kết quả chỉnh nha đơn thuần có đáp ứng mong muốn của bệnh nhân không?

Pitts không phải triết lý “không nhổ” hay “kéo răng ít”.

Mục tiêu là đặt răng cửa vào tọa độ phù hợp nhất với:

• Khuôn mặt.
• Môi.
• Nụ cười.
• Xương.
• Nha chu.

Nếu nguyên nhân chính nằm ở xương, bác sĩ phải nói rõ giới hạn của chỉnh nha.

Không nên hứa rằng mắc cài hoặc khay trong có thể thay đổi toàn bộ vị trí hai hàm ở người trưởng thành.

Những câu hỏi bệnh nhân nên hỏi bác sĩ

1. Tôi hô chủ yếu do răng hay do xương?
2. Hàm trên của tôi đưa ra hay hàm dưới bị lùi?
3. Răng cửa đang chìa hay đang cụp bù trừ?
4. Tôi còn tăng trưởng không?
5. Niềng răng đơn thuần có thể thay đổi khuôn mặt đến mức nào?
6. Nếu không phẫu thuật, kết quả bù trừ sẽ ra sao?
7. Răng cửa có phải di chuyển ra ngoài giới hạn xương không?
8. Tôi có cần nhổ răng không?
9. Nếu nhổ răng, khoảng được dùng để làm gì?
10. Môi và cằm dự kiến thay đổi thế nào?
11. Phương án phẫu thuật khác phương án niềng đơn thuần ở điểm nào?
12. Mục tiêu của tôi có phù hợp với giới hạn điều trị không?

Những hiểu lầm thường gặp

“Nhìn hô là do hàm trên đưa ra”

Không đúng. Nhiều trường hợp do hàm dưới và cằm lùi.

“Hô do xương thì niềng không có tác dụng”

Không đúng. Niềng có thể cải thiện khớp cắn và bù trừ một phần, nhưng không thay đổi hoàn toàn nền xương ở người trưởng thành.

“Hô do răng chắc chắn phải nhổ răng”

Không đúng. Quyết định phụ thuộc vào vị trí răng, chen chúc, môi và giới hạn xương.

“Kéo răng trên vào càng nhiều càng hết hô”

Không đúng. Kéo quá mức có thể làm môi lép và răng cửa cụp.

“Hô do xương bắt buộc phải phẫu thuật”

Không phải mọi trường hợp. Sai lệch nhẹ hoặc vừa có thể cân nhắc bù trừ nếu phù hợp.

“Niềng răng có thể làm cằm tiến ra ở người trưởng thành”

Niềng có thể làm khuôn mặt trông cân đối hơn nhờ thay đổi răng và môi, nhưng không thể làm toàn bộ xương hàm dưới dài ra đáng kể sau khi tăng trưởng đã kết thúc.

“Chỉ cần phim sọ là chẩn đoán được”

Không đủ. Phải kết hợp khuôn mặt, môi, nụ cười, khớp cắn, xương và mong muốn của bệnh nhân.

Kết luận: Hô do răng và hô do xương khác nhau như thế nào?

Hô do răng chủ yếu liên quan đến:

• Răng cửa nghiêng ra ngoài.
• Răng nằm quá trước trong xương ổ.
• Môi bị răng đẩy nhô.

Niềng răng thường có thể cải thiện tốt bằng cách điều chỉnh vị trí và độ nghiêng răng cửa.

Hô do xương chủ yếu liên quan đến:

• Hàm trên nằm quá trước.
• Hàm dưới và cằm lùi.
• Hai hàm cùng nhô.
• Tương quan nền xương không cân đối.

Ở trẻ còn tăng trưởng, một số trường hợp có thể can thiệp định hướng tăng trưởng.

Ở người trưởng thành:

• Sai lệch nhẹ hoặc vừa có thể chỉnh nha bù trừ.
• Sai lệch nặng có thể cần chỉnh nha kết hợp phẫu thuật nếu muốn sửa toàn diện nguyên nhân xương.

Phần lớn bệnh nhân là trường hợp hỗn hợp, vừa có yếu tố răng vừa có yếu tố xương.

Có thể diễn đạt ngắn gọn:

Hô do răng là răng nằm sai vị trí trên nền xương tương đối phù hợp. Hô do xương là nền xương hai hàm đã không cân đối; di chuyển răng chỉ có thể sửa hoặc che bớt một phần sai lệch đó.

Tại Nha Khoa Vàng, chúng tôi không quyết định điều trị chỉ bằng cách nhìn thấy răng cửa chìa.

Bác sĩ phải trả lời:

• Hô nằm ở răng, xương hay cả hai?
• Hàm trên nhô hay hàm dưới lùi?
• Răng cửa đang chìa hay đang bù trừ?
• Môi cần lùi hay cần bảo tồn nâng đỡ?
• Bệnh nhân còn khả năng tăng trưởng không?
• Giới hạn của chỉnh nha đơn thuần nằm ở đâu?
• Bệnh nhân mong muốn thay đổi răng, môi hay toàn bộ khuôn mặt?

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là kéo răng cửa vào.

Mục tiêu là tạo ra:

• Khớp cắn tốt.
• Răng cửa ở đúng vị trí.
• Môi được nâng đỡ phù hợp.
• Khuôn mặt cân đối.
• Nụ cười không bị phẳng.
• Chân răng nằm an toàn trong xương.
• Kết quả đúng với mong muốn thực tế của bệnh nhân.

Đó mới là cách phân biệt và điều trị đúng hô do răng và hô do xương.

Tài liệu tham khảo

1. McNamara JA Jr. Components of Class II malocclusion in children 8–10 years of age. Angle Orthodontist. 1981;51(3):177–202.
2. Arnett GW, Jelic JS, Kim J, et al. Soft tissue cephalometric analysis: diagnosis and treatment planning of dentofacial deformity. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics. 1999;116(3):239–253.
3. Raposo R, Peleteiro B, Paço M, Pinho T. Orthodontic camouflage versus orthodontic-orthognathic surgical treatment in Class II malocclusion: a systematic review and meta-analysis. International Journal of Oral and Maxillofacial Surgery. 2018;47(4):445–455.
4. Kinzinger G, Frye L, Diedrich P. Class II treatment in adults: comparing camouflage orthodontics, dentofacial orthopedics and orthognathic surgery. Journal of Orofacial Orthopedics. 2009;70(1):63–91.
5. Mihalik CA, Proffit WR, Phillips C. Long-term follow-up of Class II adults treated with orthodontic camouflage: a comparison with orthognathic surgery outcomes. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics. 2003;123(3):266–278.
6. Proffit WR, Phillips C, Douvartzidis N. A comparison of outcomes of orthodontic and surgical-orthodontic treatment of Class II malocclusion in adults. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics. 1992;101(6):556–565.
7. Pancherz H, Ruf S, Erbe C, Hansen K. The mechanism of Class II correction in surgical orthodontic treatment of adult Class II, Division 1 malocclusions. Angle Orthodontist. 2004;74(6):800–809.
8. Perinetti G, Primožič J, Franchi L, Contardo L. Treatment effects of removable functional appliances in pre-pubertal and pubertal Class II patients: a systematic review and meta-analysis. PLoS One. 2015;10(3):e0121708.

---

Thẻ mô tả:

Thẻ:

Hashtags: